Tính mặc cảm về sự thua kém: Nguồn gốc động lực của con người

Alfred Adler (1870 – 1937) tin rằng tính mặc cảm về sự thua kém luôn hiện diện như sức mạnh là động cơ thúc đẩy trong hành vi của con người. Adler viết “ là một con người có nghĩa là tự cảm thấy sự thua kém của bản thân mình” (1933/1939, p.96). Trạng thái này là chung cho tất cả chúng ta và đấy không phải là biểu hiện của sự yếu kém hay không bình thường.

Adler đề xuất rằng tính đa cảm về vị trí thua kém là nguồn gốc động lực của con người. Sự trưởng thành của mỗi cá nhân bắt nguồn từ việc được đền đáp , từ sự cố gắng của chúng ta vượt qua những thua kém thực hay tưởng tượng. Trong cuộc sống chúng ta bị cuốn đi bởi nhu cầu chiến thắng cảm giác về vị trí thua kém này và và nỗ lực để có được vị trí phát triển ngày càng cao hơn. Quá trình bắt đầu ở tuổi vị thành niên. Những đứa trẻ ẵm ngửa còn quá nhỏ không tự lo liệu và phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn. Adler tin rằng những đứa tre ẵm ngửa nhận biết được khả năng và sức mạnh to lớn của bố mẹ và nhận biết được sự cố gắng một cách vô vọng để kháng cự hay thách thức sức mạnh đó. Kết quả là những đứa bé ẵm ngửa này biểu hiện tính đa cảm về vị trí thấp kém liên quan đến những người xung quanh nó càng lớn hơn, mạnh hơn.
Mặc dù sự trải nghiệm ban đầu về sự thua kém này được áp dụng cho mọi người ở tuổi vị thành niên nhưng nó không được xác định một cách di truyền. Hơn nữa nó là một chức năng của môi trường xã hội, môi trường xã hội này là chung cho tất cả những đứa trẻ ẵm ngửa, một môi trường không tự lập được và phụ thuộc vào người lớn. Như vậy tính đa cảm về sự thua kém không thể thiếu được và quan trọng hơn chúng còn rất cần thiết vì mang lại động lực để đấu tranh và trưởng thành.alfred-adler

Phức cảm về sự thua kém
Giả thuyết rằng một đứa trẻ không trưởng thành và phát triển. Điều gì sẽ xảy ra, khi đứa trẻ ấy không có khả năng bù trừ cho tính nhạy cảm về sự yếu kém của mình ? Sự bất lực không vượt qua được tính đa cảm về sự thua kém làm tăng cảm giác đó lên dẫn đến biểu hiện phức cảm về sự thua kém . Con người với phức cảm về sự thua kém có sự đánh giá tầm thường về chính bản thân họ và cảm thấy vô ích và không có khả năng đương đầu với những yêu cầu của cuộc sống. Adler đã nhận thấy phức cảm như vậy trong tuổi thơ ấu của những người trưởng thành do ông chữa trị.

Phức cảm về sự thua kém có thể nảy sinh từ 3 nguồn gốc sau trong thời thơ ấu: Sự thua kém về cơ thể, sự nuông chiều và sự thờ ơ. Điều tra về sự thua kém về cơ thể là sự cố gắng nghiên cứu chủ yếu đầu tiên của Adler, nó được thực hiện khi ông vẫn còn hợp tác với Freud người đã tán thành những quan điểm này. Adler đã kết luận rằng những bộ phận cơ thể thiếu sót hay cơ quan của cơ thể định hình nhân cách thông qua sự cố gắng của mỗi người để bù trừ cho khuyết tật hoặc tính nhu nhược. Đúng như Adler đền bù cho căn bệnh còi xương, cho sự thua kém về thể lực trong những năm ấu thơ của ông. Ví dụ, một đứa trẻ yếu ớt về thể lực có thể tập trung vào tính ham thích và công việc để phát triển khả năng khỏe mạnh tốt hơn.

Tài liệu ghi chép lịch sử còn nhiều ví dụ về sự bù trừ như vậy: Ngày xưa nhà chính trị tài ba người Ấn Độ Demosthenes đã vượt qua tật nói lắp để trở thành một nhà hùng biện vĩ đại. Vị tổng thống gầy yếu thứ 26 của Mĩ Theodore Roosevelt đã trở thành mẫu người về sự khoẻ mạnh cơ thể như là một người trưởng thành. Những sự cố gắng để vượt qua sự thua kém về thể chất có thể dẫn đến kết quả là sự định hướng có tính chất nghệ sĩ, thể thao và thực hiện những mục đích mang tính xã hội nhưng nếu cố gắng này thất bại thì chúng có thể dẫn tới một phức cảm về sự thua kém. Những tác phẩm của Adler là ví dụ khác về quan niệm nhân cách đã triển khai theo phương pháp trực giác, được rút ra từ trải nghiệm cá nhân theo lý thuyết và sau đó được củng cố bằng những tài liệu từ bệnh nhân. Văn phòng của Adler ở Viên gần một công viên giải trí và những bệnh nhân của ông bao gồm cả những người biểu diễn xiếc và những vận động viên thể dục. Họ có những kỹ năng thể chất đặc biệt, trong nhiều trường hợp được phát triển như là kết quả của những công việc nặng nhọc để vượt qua sự ốm yếu hồi bé. Việc làm hư hỏng hay nuông chiều một đứa trẻ có thể cũng mang đến phức cảm về sự thua kém. Những đứa trẻ được nuông chiều là trung tâm của sự chú ý trong gia đình. Mọi nhu cầu hay những ý thích bất chợt của chúng phải được thoả mãn và chỉ có một số ít những nhu cầu bị phản đối. Trong hoàn cảnh như vậy những đứa trẻ này phát triển một cách tự nhiên ý tưởng chúng là người quan trọng nhất trong mọi tình huống và những người khác sẽ luôn chiều theo ý bọn trẻ. Sự trải nghiệm đầu tiên đến với những đứa trẻ này như một cú sốc mà chúng chưa được chuẩn bị diễn ra ở trường học nơi chúng không còn là tâm điểm của sự chú ý nữa. Những đứa trẻ được nuông chiều có rất ít cảm xúc xã hội và luôn thiếu kiên nhẫn với một người khác. Chúng chưa bao giờ học cách để chờ đợi những gì chúng muốn, học cách để vượt qua những khó khăn hoặc để sửa lại cho hợp với những nhu cầu của người khác. Khi phải đương đầu với những cản trở cho sự hài lòng, những đứa trẻ được nuông chiều tin rằng chúng phải có sự kém cỏi của bản thân cản trở chúng, kể từ đây phức cảm về sự thua kém bắt đầu biểu hiện.

Đó cũng là điều dễ hiểu những đứa trẻ bị bỏ mặc, không được mong muốn, bị chối bỏ biểu hiện phức cảm về sự thua kém như thế nào. Tuổi vị thành niên và tuổi thơ ấu của chúng đặc trưng bởi sự thiếu tình thương yêu và sự an toàn bởi vì bố mẹ của chúng thờ ơ hoặc không thân thiện. Kết quả là những đứa trẻ này biểu hiện tính đa cảm về sự vô giá trị hoặc thậm chí biểu hiện cả sự giận dữ và không có lòng tin ở người khác.

Phức cảm về sự vượt trội
Dù nguồn gốc của những xúc cảm thế nào thì một người có thể có khả năng bù trừ quá mức và như vậy phát triển cái mà Adler gọi là phức cảm về sự vượt trội . Điều này liên quan đến quan điểm thổi phồng những thành quả và khả năng của con người. Một con người như vậy sẽ cảm thấy tự mãn và vượt trội trong thâm tâm và tỏ rõ không cần phải giải thích sự vượt trội của mình bằng những thành quả. Hoặc một người có thể cảm thấy nhu cầu đó và hướng tới nó để trở thành đặc biệt thành công. Trong cả hai trường hợp, con người với phức cảm về sự vượt trội được cho là sự tự kiêu, hợm mình, chỉ lo cho bản thân và xu hướng luôn chê bai người khác.

Nguồn: Các lý thuyết nhân cách, Duane P. Schultz, Đại học tổng hợp Nam Florida, Nhóm dịch thuật Khoa Tâm Lý học, ĐHKHXH&NV

Advertisements