Phương pháp phân tích tâm lý (Phân tâm học) là gì? 10 câu hỏi về phân tâm học

Phân tâm thường bị hiểu lầm và bị chỉ trích. Sau đây là 10 câu hỏi – trả lời để hiểu hơn về những việc được thực hiện với đời sống tâm trí của con người.

7141331827769Bị cạnh tranh bởi nhiều liệu pháp khác, bị cho rằng là quá dài, quá đắt, thậm chí vô ích, phân tâm vẫn tiếp tục gây chia rẽ. Và vẫn có sức cuốn hút mạnh mẽ.

Tại sao người ta lại dấn thân vào cuộc phiêu lưu của một tiến trình có 2 người, mà người ta nói rằng nó là vô tận và rất đắt, khi mà tất cả khiến người ta tin rằng giải pháp cho các vấn đề lớn nhỏ đều nằm ở trong chúng ta, và rằng các vấn đề đó có thể được hóa giải với thời gian và bằng sự suy tư, trầm tưởng? Bởi vì phân tâm là một phương pháp tiến hành duy nhất. Đó là một công việc khám phá bản thân tường tận nhiều như có thể, loại bỏ ra khỏi tâm trí những điều khiến tâm trí bị ô nhiễm theo thời gian, các chuyên gia nói.

Serge Tisseron là tác giả của cuốn “Các phân khúc của phân tâm mang tính thấu cảm”, trong tác phẩm, ông bênh vực các nhà phân tâm có tinh thần cới mở. Với sự giúp đỡ của ông, các nhà trị liệu, các bệnh nhân, bằng 10 câu hỏi sau, chúng ta sẽ đưa phân tâm học lên 1 chiếc divan (nhà sáng lập phân tâm học, Freud, thường để bệnh nhân của mình nằm trên 1 chiếc divan, phân tâm cổ điển).

1.    Thế nào là một sự phân tích?

“Thực hiện một sự phân tích, đó là tìm kiếm đứa trẻ mà người ta đã từng là và đứa trẻ mà người ta không còn muốn là nữa”, một phụ nữ đã thực hiện phân tâm trong 2 năm rưỡi nói. Đối với Serge Tisseron, định nghĩa này đúng, nhưng mà cô ấy chỉ cắt lại phần thứ hai của công việc phân tâm. “Phần thứ nhất tập trung vào việc khám phá ra rằng cái cách mà chúng ta phản ứng lại với thế giới này là của riêng chúng ta. Phân tâm là phương pháp duy nhất để chúng ta tìm ra điều gì là cá nhân và đặc trưng ở chúng ta. Vì điều đó mà phân tâm đã chưa bao giờ được bất kỳ một tổ chức chính phủ nào chấp nhận cả”.

2.    Làm thế nào để phân biệt phân tâm với các kiểu trị liệu khác?

Khi phân tâm xuất hiện, đầu thế kỷ 20, đã chưa từng có một phương tiện nào để chữa trị, nâng đỡ, chăm sóc sự đau khổ về tình thần, trừ tôn giáo.

Với sự phát triển của các phương pháp trị liệu khác, chủ nghĩa hành vi, chủ nghĩa nhận thức, thì dễ dàng xác định những khác biệt của phân tâm. Theo Serge Tisseron, “đó là một không gian mà người ta có thể nói ra bằng lời, dùng những hình ảnh để mô tả về những trải nghiệm cá nhân họ về thế giới. Ở đó, người ta có thể tự khám phá bản thân.” Người ta chỉ thực hiện công việc khám phá đó băng phân tích, bởi vì nhà trị liệu đồng hành cùng bệnh nhân mà không áp đặt, không tham chiếu bệnh nhân tới kinh nghiệm của cá nhân nhà trị liệu. Bởi vì nhà trị liệu của đã được nói về bản thân mình, khám phá về mình trong tiến trình phân tích mà họ đã được trải qua (học tập).

Nhà phân tâm dạy cho chúng ta điều gì? “Hai điều chủ yếu, theo Maud Sauvageot, nhà phân tâm. Trước hết, những gì bạn trải qua, bạn đã sống, là thuộc về bạn. Một bệnh nhân nói với bạn, ví dụ: “Tôi đã mất mẹ của mình cách đây 3 năm, ngày nào tôi cũng buồn, nhưng điều đó là bình thường”. Trong vai nhà phân tâm, bạn giúp cho người bệnh nhân ấy hiểu rằng mối liên hệ giữa nguyên nhân và kết quả không giải thích đủ tất cả, rằng còn tồn tại những nguyên nhân khác nữa đối với nỗi buồn này. Bởi vì thực tại của thế giới thuộc về mỗi người – thực tại tâm trí – thực tại ấy phụ thuộc vào môi trường xung quanh. Điều thứ hai, đó là, sự biểu lộ mà mỗi người đã thể hiện trong đời sống của họ có liên quan tới hiện tại, và cả với sự đeo đuổi của quá khứ nữa. Chúng ta có những vùng nhạy cảm mặc cho chúng ta đã dựng lên những thành lũy. Vì chúng ta thường phản ứng lại trong các tình huống hiện tại giống như chúng ta đã phản ứng trong quá khứ.” Và chính việc phân tích giúp làm sáng tỏ những điều ấy.

3.    Tại sao phân tâm học chịu tiếng xấu?

Hình ảnh của Freud với khuôn mặt nghiêm nghị (ông bị giày vò bởi căn bệnh ung thư hàm) đã trở thành biểu tượng của phân tâm học, nhiều nhà thực hành phân tâm như Serge Tisseron lấy làm tiếc. “Sau chiến tranh, phân tâm được biết đến với sự phát triển mạnh mẽ như là một hiện tượng văn hóa, Serge Tisseron giải thích. Phân tâm đã phát triển và là một phần của những nhà trị liệu do thái bị tổn thương bởi thảm họa diệt chủng. Đã không có một Định mệnh nào sắp đặt sự gặp gỡ này của phân tâm với lịch sử, nhưng điều này đã để lại những hậu quả nặng nề, gây nên hình ảnh xấu của phân tâm. Người ta nhận ra điều đó trong sự lựa chọn của im lặng”.

Việc rất nhiều nhà phân tâm bỏ sang một bên sự tổn thương của chính họ để đồng cảm với người khác cũng khiến cho phân tâm trở nên khó khăn hơn. Mặt khác, họ đã quá chú trọng vào vô thức, mà lờ đi thực tế về gia đình họ, phần ý thức của họ không được các nhà phân tâm lo lắng tới. Các nguyên tắc nghề nghiệp bị rơi vào trong một đám lộn xộn. Theo Serge Tisseron, “điều quan trọng là, tách phân tâm ra khỏi những hiểu lầm của nó, để tìm lại những điều chính yếu: mang lại lực sống cho bệnh nhân, đó là trái tim của thông điệp của Freud”.

4.    Liệu có nguy hiểm nào trong việc thực hiện phân tích?

Có những bệnh nhân cho biết về sự sợ hãi của họ rằng cảm thấy bị “lạc giữa dòng”. Có những bệnh nhân khác nhận ra: “có thể là bạo lực, khi một buổi làm việc kết thúc một cách thẳng thừng như vậy”; hay: “cần phải thật dũng cảm, bởi vì người ta đôi khi sẽ nhận thấy mình rất hỗn loạn”… Cấu trả lời của các nhà trị liệu là cùng một ý. Khi bạn chấp nhận tin tưởng giao phó một phần cơ thể hay tinh thần của bạn, bạn đang đối diện với rủi ro. “Nhưng cuộc sống được tạo nên từ những rủi ro. Hãy tin cậy, đó là đối diện với rủi ro bị thất vọng. Nhưng không tin cậy thì đó là thất vọng cho dù điều gì sẽ đến. Bởi vì sẽ không có cánh cửa nào mở ra cả”, Jean-Pierre Winter, nhà phân tâm và tác giả của cuốn sách “Transmettre” (ou pas) (Albin Michel, 2012), khẳng định.

5.    Người ta quá “đào bới” vào bên trong mình, liệu có rủi ro rằng người ta trở nên ái kỷ?

Lúc bắt đầu công việc, có một thời điểm mà bệnh nhân tập trung hơn vào bản thân mình và họ nhận ra những ham muốn của riêng họ. Bị kìm nén từ thời thơ ấu, những ham muốn này được đưa lên bề mặt. Một khi bệnh nhân có thể gọi tên chúng, và khi bệnh nhân ý thức được rằng họ không thể thỏa mãn được những ham muốn ấy, thì bệnh nhân học được cách để cho nó trôi đi. Người ta gọi đó là “mang một cái tên kinh khủng”, việc thiến hoạn mang tính biểu tượng, theo Serge Tisseron. Chấp nhận rằng quá khứ không thể quay lại và rằng tương lai cũng không thể sửa chữa được nó. Nhưng trong hiện tại, người ta có thể học cách chung sống hòa bình. “Một trong những hiệu lực lớn nhất của phân tâm là giúp chúng ta không còn luôn luôn lặp đi lặp lại cùng một cách những sự việc nữa.”

6.    Liệu có thể bắt đầu việc phân tâm khi người ta rất ốm yếu không?

Việc người ta ốm yếu không phải là yếu tố quyết định, điều quyết định là việc người ta có triệu chứng mà người ta có thể nói về nó chính xác hay không. Nếu bệnh nhân là chủ thể đang bị khủng hoảng lo hãi hoặc đang có cơn giận dữ tái diễn, thì cần phải đến gặp bác sĩ tâm thần, để họ có thể kê những loại thuốc phù hợp. Có thể có liệu pháp hành vi và nhận thức (TCC) phù hợp cho kiểu triệu chứng này.

Phân tâm phù hợp khi người ta đã khám chữa bác sĩ tâm thần hoặc một nhà trị liệu hành vi và vẫn không thuyên giảm, hoặc khi người ta có một mong muốn mãnh liệt trong việc tự hiểu mình. Một số người theo phân tâm bởi vì họ có cảm giác rằng một phần trong con người họ không thể nào diễn đạt được. Ví dụ, họ không thể giao tiếp với những người thân xung quanh. “Họ có thể vẫn sống mà không tự chăm sóc bản thân mình về điều đó, tất nhiên là vậy, đó không phải là một căn bệnh, nhưng đó là một tiện nghi. Phân tâm chăm chữa những bệnh nhân có một sự chịu đựng đau khổ thật sự, và cả những người mong muốn một cách đơn giản là sống tốt hơn”, Serge Tisseron nói ngắn gọn.

7.    Làm thế nào để biết là đang làm việc với một nhà trị liệu tốt?

Nhận ra một nhà trị liệu tồi có khiến cho họ có tâm lý tệ hơn không? Không đơn giản như vậy. “Mối quan hệ giữa một nhà trị liệu và bệnh nhân là rất chủ quan”, Mickael Benyamin, nhà tâm lý lâm sàng và nhà trị liệu theo các liệu pháp tâm lý nói. “Một bệnh nhân có thể bị tổn thương bởi sự im lặng của nhà trị liệu, trong khi một bệnh nhân khác lại có thể bị phiền với những lời khuyên và lời nói của nhà trị liệu khác”, ông chỉ rõ. Tìm thấy nhà trị liệu tốt, trước hết là tìm thấy nhà trị liệu mà khiến ta cảm thấy thoải mái, ổn thỏa. Nhưng sự tương hỗ cũng có những giới hạn: không có thiện cảm với một nhà trị liệu không có nghĩa là nhà trị liệu đó có chuyên môn tồi. Ngược lại, việc có thiện cảm với một nhà trị liệu, cũng không có nghĩa rằng đó là một nhà phân tâm thấu cảm hay một nhà phân tâm tốt. Nôm na là, theo Serge Tisseron, cần phải lựa chọn một nhà phân tâm ở một độ tuổi nào đó, bởi vì “những nhà trị liệu trẻ tuổi họ cần tiền, vì vậy họ nhận quá nhiều bệnh nhân… Theo truyền thống, các nhà phân tâm tiếp nhận 3 lần (gặp) trước khi bắt đầu hoặc từ chối không phân tích. Nhưng bây giờ thì không còn như vậy nữa, thật đáng tiếc.”

8.    Có thể bày tỏ những nghi ngờ về lời nói của các nhà phân tâm?

Khi bạn thể hiện sự không đồng ý, nhất là lúc ban đầu, sẽ đến lúc nhà phân tâm nói với bạn rằng: “nếu điều đó không thê vượt qua, công việc sẽ có thể không tiếp tục được nữa”. Làm thế nào người ta có thể biết thời điểm đó, rằng người ta có lý và rằng nhà phân tâm không tốt, hay nếu những điều mà nhà phân nói theo cách có ý tứ nào đó? “Điều quan trọng nhất là hiểu rằng một việc phân tâm tốt là một chuỗi liên tục những khoảnh khắc bất hạnh – bởi vì trong họ có sự chịu đựng – và hạnh phúc. Nếu chỉ có chịu đựng, hãy thay đổi nhà phân tâm”, Serge Tisseron nói.

9.    Có nhất thiết phải nằm trên một chiếc divan?

Phần lớn bệnh nhân mà chúng tôi  đã hỏi đều đồng ý với điều đó, vị trí nằm khiến họ dễ bộc lộ hơn, dám nói những điều mà họ không dám nói nếu ở tư thế ngồi đối mặt với nhà trị liệu. Tuy nhiên cũng có những nhà trị liệu cho rằng việc có thể nhìn thấy, tương tác sẽ khiến bệnh nhân tiến triển hơn mà bớt chịu đựng hơn.

 Didier Anzieu, người thực hiện phân tâm cho Serge Tisseron nói, “tôi nhìn thấy bệnh nhân của tôi nhìn mình, điều đó cho phép tôi cũng nhìn thấy bản thân mình.” Nhưng nguyên tắc ở trong các trường phân tâm thì vẫn là hoặc nằm trên divan, hoặc không phân tâm. Trong khi đối với Serger Tisseron và nhiều người khác, mà ngày càng nhiều hơn số người này, thì việc bệnh nhân nằm trên một chiếc divan vẫn được đánh giá cao, giảm những tiếng ồn trong cổ, hay việc thừa thãi đôi tay.

Ngày nay, rất nhiều nhà tâm lý thực hành nghề với cách ngồi đối mặt không đánh giá cao cách ngồi này, bởi vì họ luôn sợ bỏ qua một nguyên lý mà những người chống Freud không coi trọng: “nguyên tắc trung tính”. Sự tôn trọng nguyên tắc này dẫn tới phần lớn các nhà phân tâm sử dụng nhiều sự im lặng.

10. Làm thế nào người ta biết tới sự kết thúc một cuộc phân tâm?

Đó là quyết định mà cả hai người đưa ra, thường là bệnh nhân cảm thấy điều đó khi gần đến. Bởi vì bệnh nhân đơn giản là cảm thấy tốt hơn trong cuộc sống về mặt tình yêu, cảm xúc, và xã hội của họ. Đối diện với sự kết thúc này, có 2 kiểu nhà phân tâm: những người còn muốn tiếp tục, bởi vì họ cho rằng vẫn còn việc để làm, và những người biết rằng con đường phía trước đã được sáng tỏ, rằng bệnh nhân của họ đã biến đổi, và bệnh nhân sẵn sàng để nghỉ ngơi, có thể là tạm thời, hay dừng lại. “Tôi có những bệnh nhân mà tôi đã làm việc rất tốt đẹp trong 1, 2 hay 3 năm, và sau đó họ quay lại bởi vì họ phải trải qua sự kiện trong cuộc sống, Serge Tisseron kể. Điều đó rất bình thường, lành mạnh, và đó không phải là dấu hiệu rằng công việc của chúng tốt trước kia không tốt. Có những phân tâm kéo dài 10 năm theo tôi là trò ngốc nghếch.” Tóm lại, người ta thực hiện phân tâm để sống, người ta không sống để làm phân tâm.

Phương pháp hành vi và nhận thức (TCC) cũng gây ra tranh luận

Phương pháp trị liệu nổi tiếng TCC là một phương pháp ngắn hạn, nhằm vào thay thế những suy nghĩ tiêu cực và những hành vi không thích nghi bằng những suy nghĩ và hành vi thích hợp với thực tế. Nó cũng đã bị chỉ trích gay gắt bởi những người theo Freud, đối với họ “đó là một hỗn hợp của vận hành thói quen của cơ thể, các kỹ thuật thuyết phục và các điều kiện hóa của ý thức”. Những người theo TCC cho rằng nó giúp bệnh nhân từ từ vượt qua các triệu chứng bệnh, như các nghi thức, việc kiểm tra (trong ám ảnh cưỡng bức), căng thẳng, né tránh, ức chế, các phản ứng hung tính, hay sự cùng quẫn có nguồn gốc từ chịu đựng tâm trí.

Ngô Thị Thu Huyền, dịch từ nguồn: http://www.lexpress.fr/styles/psycho/qu-est-ce-que-la-psychanalyse-dix-questions-reponses_1242576.html

This entry was posted in Phương pháp trị liệu. Bookmark the permalink.