Phát triển các kỹ năng xã hội cho trẻ em và giới trẻ

Có nhiều chương trình giáo dục ở lĩnh vực sức khỏe thông qua việc phát triển các kỹ năng xã hội. Khái niệm – thuật ngữ, được định nghĩa bởi tổ chức y tế thế giới OMS từ năm 1993, là tiên phong trong việc thúc đẩy ở lĩnh vực sức khỏe. Nhưng chính xác thì nó là gì? Và các hoạt động liệu có hiệu quả? Số 431 của tạp chí La Santé en action (tháng 3.2015) đã tập trung cho chủ đề về các chương trình về kỹ năng xã hội được áp dụng ở các vùng khác nhau, đặc biệt là trong môi trường học đường, gia đình, trong các cộng đồng, vv.

OMS (Ủy ban sức khỏe tâm thần và phòng ngừa nghiện chất, Life skills education in schools, 1993) đã định nghĩa các kỹ năng xã hội (CPS) là “khả năng đáp ứng một cách hiệu quả trước những đòi hỏi và thách thức hàng ngày. Đó là thái độ trong việc duy trì một trạng thái tinh thần lành mạnh, bằng cách thích ứng các hành vi được chấp nhận và tích cực trong ngữ cảnh duy trì các mối quan hệ với những người khác, dựa trên nền văn hóa và môi trường của riêng người ấy.”

groupe2

Những kỹ năng này, chính yếu và xuyên văn hóa, có liên quan mật thiết tới lòng tự tôn và các kỹ năng về mặt quan hệ, đó là hai mặt của cùng một đồng xu: mối quan hệ với chính bản thân mình và mối quan hệ với người khác. OMS đã chỉ ra 10 điều chính yếu, được chia làm 2 như sau:

  • Biết giải quyết vấn đề / Biết đưa ra quyết định
  • Có tư duy phản biện / Có suy nghĩ mang tính sáng tạo
  • Biết giao tiếp hiệu quả / Có kỹ năng trong các mối quan hệ liên cá nhân
  • Có ý thức về bản thân / Có sự đồng cảm với người khác
  • Biết quản lý căng thẳng / Biết quản lý cảm xúc

Những yếu tố nào có liên quan tới các kỹ năng xã hội (KNXH)?

Các KNXH được định nghĩa theo OMS với mục đích làm cho xã hội / cá nhân có trách nhiệm hơn về mặt sức khỏe. Các kỹ năng đó thể hiện ở phạm vi giáo dục và ảnh hưởng tới sức khỏe / sự lành mạnh và lợi ích của nó là lớn / rộng bởi vì các kỹ năng đó là thiết yếu đối với sự phát triển toàn diện cho mỗi cá nhân. Các kỹ năng đó có hiệu ứng rộng, là các kỹ năng về mặt xã hội, nhận thức, và cảm xúc. Nó tạo nên một trong các tác nhân nền tảng cho việc xác định các hành vi, và từ đó, trở thành hòn đá tảng cho bất kỳ một chương trình thúc đẩy sức khỏe nào.

Bài báo giới thiệu của tạp chí La Santé en action quét một lượt các định nghĩa khác nhau của KNXH và làm chi tiết việc phân loại thành 3 lĩnh vực (xã hội, nhận thức, cảm xúc). Mục đích của bài báo rất rõ ràng: khiến cho độc giả, mà phần lớn là các nhà chuyên môn, củng cố những hoạt động của họ ở cả góc độ lý thuyết và thực hành trong lĩnh vực KNXH. Bài báo cũng nêu rõ một cách ngắn gọn việc gia tăng các KNXH trong các chương trình sức khỏe, từ trước tới nay (từ những năm 90), ở mức độ quốc tế, trong những quốc gia khác, như nước Anh. Bài báo nhắc lại rằng, l’Inpes đã đầu tư vào lĩnh vực này từ năm 2002 nhưng chỉ xác định rõ là một chương trình dài hạn từ năm 2010.

Các KNXH, “những điều quyết định của những điều quyết định” của sức khỏe

Các nghiên cứu khoa học đã đưa ra rằng, các hành vi nguy cơ cho sức khỏe nhưng sử dụng các chất hướng thần, các hành vi bạo lực, hoặc các mối quan hệ tình dục nguy cơ (không tự bảo vệ) thường có ở những người mà các KNXH thiếu / ít phát triển. Các KNXH yếu là một yếu tố quyết định chính của các hành vi này, các KNXH cũng là nguồn gốc cho những bệnh lý hoặc các tình huống không lành mạnh: nghiện ngập, các bệnh truyền nhiễm qua đường tình dục, mang thai ngoài ý muốn, các rối nhiễu hành vi, vv. Người ta nói đến các KNXH như là những yếu tố quyết định của những điều quyết định (« déterminants de déterminants » / causes of the causes, en anglais). Phát triển các KNXH sẽ giúp phòng ngừa các vấn đề về nghiện chất và các vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Tài liệu cũng nhấn mạnh rằng người ta có thể thiết kế chương trình phát triển các KNXH một cách độc lập. Ví dụ. giúp đỡ những đứa trẻ trong việc tự khẳng định bản thân là rất cần thiết trong việc gia nhập xã hội của trẻ, nhưng điều đó cũng song song với việc ý thức về người khác nếu muốn tránh những hành vi thiếu khoan dung, thậm chí là chống đối xã hội. Bác sĩ tâm thần nhi Jacques Fortin lưu ý rằng việc quá tự tôn, mà không có KNXH đủ, sẽ dẫn tới sự ích kỷ lớn, là nguồn gốc của các khó khăn trong mối quan hệ và thích nghi xã hội.

Trong thực hành, làm thế nào để thành công trong việc phát triển các KNXH

Một trong các đóng góp của bài báo là danh sách các điều kiện để thành công đối với dự án thúc đẩy các KNXH và khó khăn trong việc đánh giá bởi vì rất khó gán cho việc thay đổi các hành vi với một sự can thiệp trên một hoặc thậm chí một số KNXH. Đối với các tác giá, việc đề cập đến các KNXH là thông qua việc học (ở học đường, môi trường nghề nghiệp) và các quan hệ liên cá nhân hàng ngày, theo một cách hệ thống mà không phải chỉ một hành động riêng rẽ. Họ khuyến khích thực hiện bởi sự lo lắng về mặt tự lập, và khuyến khích việc tự ghi nhớ theo một tiến trình trao quyền, là rất cần thiết để lưu giữ các KNXH trong đời sống hàng ngày. Việc trao quyền là sự tăng trưởng quyền hạn của cá nhân hoặc của các nhóm trong điều kiện xã hội, kinh tế, chính trị hay sinh thái. Nếu mục đích mục đích để ăn sâu bám rễ các KNXH vào đời sống hàng ngày không được ưu tiên, các thuật ngữ, khái niệm chỉ còn là lý thuyết, thoáng qua, chỉ còn lại là những từ ngữ. Người ta định vị việc học KNXH là cả cuộc đời, trong mọi môi trường sống (gia đình, trường học, cơ quan,vv) bởi vì những môi trường này tương tác với nhau để hình thành KNXH của từng cá nhân.

Những nguyên tắc đạo đức quan trọng

Những nguyên tắc đạo đức quan trọng và diễn tiến triển khai nhằm vào việc phát triển các KNXH là đối tượng của các kiến giải: môi trường học tập / trải nghiệm, theo nhóm, thường gặp nhất là lịch hàng tuần, và kéo dài 1 hoặc 2 giờ, dường như là công thức chung phù hợp để làm sâu sắc một hay hai KNXH đối với mỗi khóa học. Yếu tố sư phạm cần phải tham gia, dựa trên các trao đổi, thiết lập tình huống, các trò chơi đóng vai và các bài tập thực hành để hiện thực hóa vào đời sống hàng ngày. Các kỹ năng là các chìa khóa đưa ra cho người học, họ sẽ tự do trong việc kiểm chứng các kỹ năng đó và mong muốn sống các kỹ năng đó, nhưng cũng không thúc đẩy họ nếu họ không cảm thấy sẵn sàng hay nghiêm túc thực hiện.

Các mô hình thực hiện ở Pháp

Phần thứ 2 của tài liệu liên quan tới các kinh nghiệm, các chương trình triển khai ở Pháp: các vùng miền như Pays de Loire, Rhône Alpes, l’Hérault hay ở Marseille … Từ các ví dụ này, và các nhân chứng đào tạo, chuyên môn ở các môi trường khác nhau như nhà trường, gia đình, cộng đồng, người ta nhìn thấy  việc nhận ra các khả năng phát triển nguồn lực riêng của mỗi người để giúp đỡ những người triển khai chương trình KNXH. Các chuyên gia nhấn mạnh đến sự cần thiết của việc phân tích bối cảnh, đánh giá và xuất phát từ các chờ đợi của cộng đồng, để đưa ra sự phù hợp, đào tạo chuyên môn – những yếu tố quan trọng hàng đầu.

Ngô Thị Thu Huyền,

Dịch từ nguồn: http://inpes.santepubliquefrance.fr/30000/actus2015/026-competences-psychosociales-enfants.asp

This entry was posted in Nghệ thuật sống Kỹ năng sống Tư duy tích cực. Bookmark the permalink.