Làm thế nào để thuần hóa những “cảm xúc phức tạp” của chúng ta

Khi cảm xúc xâm chiếm lấy chúng ta, và khi nó sinh ra sau đó những điều khó ở lan tỏa trong chúng ta, thì hẳn đó là kiểu “cảm xúc phức tạp”. Sẽ tốt hơn nếu chúng ta có thể nhận diện nó để không phải chịu những ảnh hưởng tiêu cực của nó.

Không dễ dàng để nhận diện – gọi tên những cảm xúc diễn ra khiến chúng ta rối bời với những suy nghĩ miên man và khuấy đảo tâm trí của chúng ta.  Ví dụ, khi cơn giận dữ lớn lại có thể, thực chất, là sự biểu lộ của một nỗi buồn sâu sắc phía sau. Tương tự như vậy, giữa niềm vui, sự phấn khích và nỗi sợ hãi, ranh giới dường như quá đỗi mong manh. Một số tình huống hay sự kiện trong đời sống làm nảy sinh trong chúng ta những “cảm xúc phức tạp” (từ mà các nhà tâm lý sử dụng). Các cảm xúc phức tạp đó được tạo nên từ nhiều cảm xúc và tình cảm, chúng gây rối loạn bởi vì chúng không bình thường. Và tức là cả những thứ xúc cảm tạo ra chúng cũng là phức tạp, Seth J. Gillihan, giáo sư tâm lý của trường Pennsylvanie, Mỹ, nói.

Có hàng ngàn xúc cảm khác nhau

Hãy lấy một ví dụ thông thường: chúng ta bị cảnh sát giữ lại vì lý do điều khiển phương tiện giao thông. Ở thời điểm mà cảnh sát trả lại giấy tờ cho chúng ta, chúng ta trải nghiệm giây phút nhẹ nhõm (phù, cuối cùng thì cũng xong) nhưng cũng có cả giận dữ nữa (họ làm mất thời gian của chúng ta), cả hai trộn lẫn lại tại điểm “hí hửng” (anh ta đã bỏ qua một số lỗi khác). Trong một tình huống nghiêm trọng hơn, thậm chí bi kịch hơn, những cảm xúc trộn lẫn này có thể khiến chúng ta lâm vào trạng thái cảm xúc rất rối loạn. Ví dụ trường hợp một người mới mất đi người cha/mẹ mà họ đã lâu rồi không gần gũi, người mà họ giận vì đã khiến họ trải qua một tuổi thơ không thật hạnh phúc, nhưng họ cũng không còn oán giận nữa. Chúng ta có thể tưởng tượng sự mất mát người cha/mẹ này cùng lúc là nguyên nhân của nỗi đau khổ (tôi sẽ không bao giờ được gặp lại cha/mẹ nữa), của giận dữ (mối quan hệ của chúng tôi sẽ không bao giờ thay đổi nữa), của sự nhẹ nhõm (tôi sẽ không phải mang theo nó nữa), của hối lỗi (tôi đã có thể cố gắng thêm nữa). Người ta có thể nhìn thấy bao nhiêu là cảm xúc và tình cảm nhập nhằng ở đây, và trọng lượng cộng dồn của chúng khiến chúng ta oằn xuống dưới sức ảnh hưởng của các cảm xúc.

Từ ngữ giúp làm giảm áp lực

Nếu chúng ta không thể thay đổi cảm xúc – mà theo định nghĩa, cảm xúc là thứ chiếm hữu lấy chúng ta -, thì chúng ta có thể làm nhẹ bớt tác động của chúng và bớt chịu đựng những hệ lụy tiêu cực của chúng bằng cách nhận diện chúng – định danh, gọi tên chúng. Nhưng trong trường hợp của những cảm xúc phức tạp chúng ta thực hiện việc phân chia chúng ra. Mark R. Leary, giáo sư tâm lý và thần kinh của trường đại học Duke en Caroline phía Bắc, Mỹ, đã thiết lập một phép ẩn dụ mang tính trợ giúp khi nói về cảm xúc trong mối liên hệ với việc nói về thời tiết. Ví dụ, chúng ta có thể nói “trời đẹp” giống như việc nói “tôi đang cáu giận”. Nhưng để làm tinh tế hơn, chúng ta có thể mô tả chi tiết hơn về thông tin: “trời đẹp, có chút gió nhẹ, có mây trắng trên cao…”. Như vậy, Seth J. Gillihan khuyên tất cả những ai đang cảm thấy bị cảm xúc chiếm giữ và cảm thấy rối nhiễu bởi sự ngự trị của xúc cảm, thì hãy dành thời gian để mô tả chính xác về những gì mà mình cảm thấy. Ví dụ “tôi đang giận dữ, nhưng tôi cũng cảm thấy buồn, cảm thấy bị phản bội, nhưng cũng thấy nhẹ nhõm…”. Việc gọi tên các thành phần khác nhau trong “mớ cảm xúc” cho phép làm giảm sắc thái tác động bất ổn mông lung của cảm xúc phức tạp và cho phép suy nghĩ cách thức để sống tốt hơn, thoát khỏi tình huống, hoặc giải quyết vấn đề.

Hãy đếm những cảm xúc đời thường của bạn. Để thích nghi với một thế giới năng động (thay đổi nghề nghiệp, vị trí địa lý, hoàn cảnh sống của gia đình…) trí thông minh truyền thống không còn đủ nữa. Cách thức nắm bắt các giai đoạn của đời sống cần phải được nhìn nhận. Chúng ta phải chú ý tới trí thông minh cảm xúc: khả năng sử dụng tốt hơn các cảm xúc và trực giác của mình. Hãy tính tới những điều đó ở trong bạn nhé !

Tháng 4 /2017

Ngô Thị Thu Huyền, dịch từ nguồn: http://www.psychologies.com/Moi/Se-connaitre/Emotions/Articles-et-Dossiers/Comment-apprivoiser-nos-emotions-complexes

Advertisements
Bài này đã được đăng trong Nghệ thuật sống Kỹ năng sống Tư duy tích cực, Tôi và mối quan hệ với bản thân mình. Đánh dấu đường dẫn tĩnh.