Câu chuyện không bao giờ cũ: Trầm cảm

Sau đây là các câu trả lời cho các câu hỏi thường gặp về trầm cảm, đặc biệt dành cho các bạn lưu học sinh có quan tâm.

Câu hỏi:

Chị có thể đưa ra một định nghĩa về trầm cảm và biểu hiện của trầm cảm là như thế nào?

Trả lời:

Trầm cảm là một căn bệnh ảnh hưởng tới con người ở mọi khía cạnh: suy nghĩ, cảm xúc và hành xử. Trầm cảm không phải là số phận hay là do nhân cách yếu đuối, bởi nó có thể chạm tới bất kỳ ai trong đời sống, và để lại tác động lớn. Một vài thông tin cho thấy mức độ nghiêm trọng của căn bệnh này:

  • Tổ chức y tế thế giới đánh giá có khoảng 300 triệu người mắc trầm cảm
  • Trầm cảm là tác nhân hàng đầu khiến con người suy giảm hiệu năng và góp phần đáng kể vào gánh nặng bệnh tật trên thế giới.
  • Trong trường hợp tệ nhất, trầm cảm dẫn tới cái chết. Mỗi năm có 800.000 chết vì tự tử. Và trầm cảm là lý do thứ 2 gây ra cái chết ở người 15 – 29 tuổi.

 

Nếu bạn thấy các dấu hiệu như sau kéo dài trên 2 tuần thì cần đi gặp bác sĩ.

  1. Dấu hiệu chính:
  • Khí sắc trầm uất (trầm cảm)
  • Mất hứng thú hoặc không thấy sự hài lòng

Có 1 trong 2 dấu hiệu này suốt cả ngày và kéo dài nhiều ngày

2. Các dấu hiệu khác và bạn nhận thấy có ít nhất 4 trên 7 dấu hiệu sau

  • Thay đổi trọng lượng cơ thể đáng kể (tăng hoặc giảm)
  • Mất ngủ hoặc ngủ quá nhiều
  • Bồn chồn (kích động) hoặc trở nên chậm chạp, thờ ơ
  • Mệt mỏi hoặc cảm thấy mất năng lượng
  • Cảm thấy thiếu giá trị, hoặc thấy tội lỗi thái quá
  • Giảm thói quen suy nghĩ hoặc khả năng tập trung
  • Suy nghĩ về cái chết, có ý nghĩ tự tử nhưng không có kế hoạch cụ thể hoặc mưu toan tự sát hoặc có kế hoạch chi tiết để tự sát.

Nhẹ: 1 dấu hiệu chủ yếu + 4 dấu hiệu khác

Trung bình: ít nhất 1 dấu hiệu chủ yếu + 6 dấu hiệu khác

Nặng: ít nhất 1 dấu hiệu chủ yếu + 7 dấu hiệu khác.

Nhưng có nhiều khi, trầm cảm là một chiếc mặt nạ mà ấn giấu đằng sau các vấn đề khác (như rối loạn hưng trầm cảm, loạn thần…) nên việc chẩn đoán thuộc về nhà chuyên môn, chứ không phải là tự chẩn bệnh.

 

Câu hỏi:

Đối với đời sống hàng ngày, thì làm thế nào để nhận biết được là chúng ta đang bắt đầu bị trầm cảm? Qua thái độ, hành vi, thói quen sống? Hay chúng ta cần phải đi đến bác sĩ tâm lý để họ khám và chẩn đoán?

Trả lời:

Trầm cảm không phải là một sự khó ở hay cơn trầm uất nào đó, đó là một căn bệnh được được đặt trưng bởi các triệu chứng cụ thể.

  • Ở bình diện tâm trí, nỗi buồn bã nặng nề, mất đi cảm giác tự tôn về bản thân, suy giảm sự chú ý và tập trung, và có cả những suy nghĩ tiêu cực và tự hủy hoại.
  • Ở bình diện cơ thể, trầm cảm có thể là nguyên nhân gây ra sự mệt mỏi trường diễn, mất ngon miệng, hoặc suy giảm hứng thú. Ngoài ra, nó có thể là nguyên nhân của các cơn đau, thường gặp nhất là cơn đau đầu.
  • Người trầm cảm cũng dần trở nên chậm chạp trong mọi khía cạnh của đời sống hàng ngày: hoạt động tư duy, vận động thể chất, đời sống xã hội và cảm xúc.

Nhớ rằng, các biểu hiện đó kéo dài không ngừng trong ít nhất 2 tuần.

 

Ngoài ra, bạn có thể trả lời các câu hỏi sau:

  • Bạn có cảm thấy nỗi buồn bất thường và cứ thường trực không ngừng trong bạn?
  • Bạn không còn hứng thú trong việc thực hiện các hoạt động thường ngày (làm việc, giải trí…)?
  • Bạn cảm thấy kiệt sức, không còn năng lượng?
  • Bạn thấy cân nặng của mình thay đổi nhanh một cách không mong muốn (tăng hoặc giảm cân)?
  • Bạn có vấn đề với giấc ngủ, như khó vào giấc ngủ, thức dậy giữa đêm, hoặc muốn ngủ nhưng trằn trọc mà không thể nghỉ ngơi được?
  • Bạn thấy mình khó tập trung?
  • Bạn có xu hướng thấy mình kém cỏi, thiếu tự tin vào bản thân?

Nếu bạn chỉ trả lời có cho một trong các triệu chứng thì không đáng lo lắng gì. Nhưng nếu bạn trả lời có cho nhiều câu hỏi, và kéo dài hơn 2 tuần, thì hãy tìm nói chuyện với bác sĩ.

 

Câu hỏi:

Theo chị thì những nguyên nhân nào đưa đến tình trạng trầm cảm ở du học sinh? ( khách quan hay chủ quan?)

Trả lời:

Người ta không thể biết rõ được chính xác điều gì gây ra trầm cảm, nhưng khả năng rất nhiều trầm cảm là kết quả của tương tác phức tạp giữa các yếu tố xã hội, tâm lý và sinh học – bao gồm các câu chuyện về di truyền, các sự kiện diễn ra trong đời sống, môi trường sống và thói quen của con người.

 

  • Di truyền, mặc dù người ta có nghiên cứu về các tác động về di truyền trên trẻ sinh đôi, người ta có các bằng chứng rằng trầm cảm có yếu tố di truyền, mặc dù không tìm ra được gen cụ thể nào liên quan đến căn bệnh này. Mặt khác, những thành viên ở (các) thế hệ trước bị trầm cảm cũng có thể là một yếu tố nguy cơ.
  • Sinh học: người ta thấy sự thiếu hụt hoặc mất cân bằng của một số chất dẫn truyền thần kinh trong não bộ của người bị trầm cảm, nhất là serotonine. Sự mất cân bằng này gây cản trở cho các noron thần kinh giao tiếp với nhau. Chiều ngược lại, sự gián đoạn của các hormon cũng góp phần tăng trầm cảm.
  • Môi trường và các thói quen sống: những thói quen xấu (hút thuốc, uống rượu, ít vận động, xem ti vi quá nhiều, các trò chơi điện tử…) và các điều kiện sống (đời sống kinh tế bấp bênh, căng thẳng, cô lập xã hội…) là những thứ gây hại sâu sắc tới trạng thái tinh thần. Ví dụ, cộng dồn sự căng thẳng trong công việc có thể dẫn tới kiệt sức trong nghề nghiệp, và rồi không xa là trầm cảm.
  • Các sự kiện diễn ra trong đời sống: mất người thân, ly dị, bệnh tật, mất việc, hay bất kỳ sang chấn nào để có thể mở đường cho trầm cảm. Hoặc, việc chữa trị không đúng cách, hay những trải nghiệm sang chấn thời thơ ấu khiến cho con người nhạy cảm hơn với trầm cảm, bởi vì chúng phá hủy các chức năng của một vài gen có liên quan đến căng thẳng.

 

Đến lượt nó, trầm cảm sẽ làm cho cá nhân đó nhiều căng thẳng hơn, rối nhiễu các chức năng, và làm trầm trọng hơn hoàn cảnh sống của họ, và rồi trầm cảm lại tiếp tục nặng nề hơn.

Ngoài ra cũng cần phải nhắc tới rằng có một sự liên phụ thuộc giữa trầm cảm và sức khỏe thể chất. Ví dụ, bệnh tim mạch có thể dẫn tới trầm cảm, và ngược lại, trầm cảm có thể dẫn tới bệnh tim mạch.

Đối với du học sinh cũng không ngoại lệ, chúng ta cũng cần xem xét các tác động khác nhau tới cá nhân người đó, việc xem xét đó một mặt là trợ giúp cho việc hồi phục khỏi trầm cảm, một mặt là mang tính dự phòng, giúp cá nhân đó nhận thức và đương đầu, chăm sóc sức khỏe tâm trí tốt hơn.

 

Câu hỏi:

Cá tính của họ có thay đổi theo môi trường? Trầm cảm là do họ hay do môi trường? Có phải ai cũng phải trải qua giai đoạn này khi đi du học?

Trả lời:

Việc đi du học được xem như một sự kiện quan trọng trong đời sống: con người bị “lấy ra” khỏi thói quen cũ và bị “ném” vào một môi trường mới, cho dù họ có háo hức đến đâu, chuẩn bị tâm thế kỹ lưỡng thế nào, thì việc bỡ ngỡ và thích nghi là không tránh khỏi. Họ cần thời gian, và cả trải qua những thử thách.

Cũng chính cái tiến trình gia nhập, thích nghi đó gây ra các “trục trặc” ở những người có những yếu tố nhạy cảm sẵn và/hoặc không thành công trong việc hòa mình vào môi trường mới. Có nhiều điều phải đối mặt, phải cố gắng để hình thành nề nếp và chịu trách nhiệm với những nghĩa vụ mình mang, những công việc cũng như những mơ ước, hy vọng.

Trầm cảm có thể là một trong các biểu hiện của “trục trặc” đó.

 

Câu hỏi:

Có nên giấu hay không tình trạng của mình?

Trả lời:

Giấu ở đây là giấu khỏi ai, người khác hay giấu khỏi chính mình?

Việc giấu khỏi chính mình là điều nguy hiểm, bởi chúng ta không nhận ra vấn đề mình đang mang và tìm ra cách thức đối phó phù hợp.

Còn việc bạn muốn nói vấn đề của mình với người khác, thì điều quan trọng là bạn muốn nói với ai (ý nói về mối quan hệ tin cậy), và tự đảm đương được nỗi thất vọng nếu chia sẻ mà không được đón nhận hay không? Bạn có quyền quyết định việc chia sẻ sự riêng tư của mình.

 

Xét về khía cạnh thái độ đối với trầm cảm.

Chính bởi vì nếu mình cởi mở với các giả thiết về sức khỏe tâm trí – liệu mình có đang lo lắng thái quá, liệu mình có đang mắc một khó khăn tâm lý nào đó, liệu mình có đủ hiểu biết hoặc đủ khách quan để nhận diện vấn đề nào đó mình đang “ngờ ngợ” (lờ mờ) nó có ở trong mình, liệu mình có thể chia sẻ với ai để giúp mình giải tỏa băn khoăn của mình… thì bạn sẽ có nhiều cơ hội để hồi phục sớm khỏi rối nhiễu tâm lý nào đó. Có nhiều khi, việc nhận diện và điều trị đúng cách, bạn sẽ sớm quay lại đời sống với cả những niềm vui và những thử thách của nó, ngược lại, bạn sẽ mất thêm cơ hội và cần nhiều nguồn lực để đối phó với vấn đề hơn.

Một khía cạnh khác không kém phần quan trọng, đó là khi mình quan sát thấy ở người khác có các dấu hiệu của trầm cảm. Sẽ tùy từng mối quan hệ, tùy tính cách, tình huống của người kia, và tùy khả năng của mình mà mình có thể:

  • Đóng vai trò lắng nghe, đón nhận người kia – bởi hẳn họ đang có nỗi buồn, một nỗi chịu đựng nào đó khiến họ bối rối trong việc huy động các nguồn lực để chăm sóc mình.

Cho họ thông tin về sức khỏe tâm trí, hướng họ tới nhận thức để họ có thể nhận ra, và tìm cách thức chữa trị phù hợp.

 

Câu hỏi:

Những hệ lụy mà trầm cảm mang lại?

Trả lời:

Trầm cảm để lại hậu quả trên nhiều lĩnh vực khác nhau của đời sống:

  • Lĩnh vực sức khỏe: có nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên quan giữa trầm cảm và việc xuất hiện hay phát triển các bệnh tật thể chất. Người ta liệt kê ra các bệnh phổ biến như: tim mạch, đái tháo đường, bệnh truyền nhiễm, khó khăn về tình dục, bệnh tâm thể (mệt mỏi triền miên, cơ xương khớp, rối loạn tiêu hóa…). Ngoài ra cũng có thể kể đến các khó khăn đi kèm trầm cảm: rối loạn lo âu, sự phụ thuộc (rượu, ma túy, thuốc hướng thần).
  • Lĩnh vực lao động: OMS (tháng 3/2017) đã đánh rằng trầm cảm là nguyên nhân số 1 gây ra gánh nặng bệnh tật và mất khả năng lao động trên toàn thế giới. Trầm cảm khiến người lao động giảm hiệu suất và tăng các xung đột trong mối quan hệ nơi làm việc. Mặc dù ta đã biết mất việc có thể mở cánh cửa cho trầm cảm, thì ngược lại, trầm cảm cũng có thể gây mất việc.
  • Lĩnh vực quan hệ xã hội: người trầm cảm dần ít các giao lưu gặp gỡ, họ có xu hướng phóng đại các suy nghĩ tiêu cực, hạ thấp giá trị bản thân. Họ thu rút dần khỏi các mối liên hệ – sự cô lập này lại tạo ra một cái vòng luẩn quẩn ma quái – khiến bệnh trầm cảm càng trầm trọng hơn.
  • Lĩnh vực gia đình: chất lượng mối quan hệ gia đình cũng giảm sút bởi sự thay đổi các đặc điểm tích cực trước đây: khả năng lắng nghe, khả năng đón nhận – cởi mở, khả năng thích ứng; thay vào đó là sự cáu kỉnh, suy giảm sự quan tâm, mất dần các hứng thú. Những điều đó dẫn tới bầu không khí gia đình căng thẳng, tỷ lệ li dị tăng lên.

Trầm cảm không được chăm chữa kịp thời và đúng cách, có thể dẫn tới cái chết.

 

Câu hỏi:

Có nên khuyến khích dùng thuốc khi bị chẩn đoán là trầm cảm? Từ mức độ nào trở lên thì nên dùng thuốc?

Trả lời:

Không dùng thuốc khi không có chỉ định của bác sĩ.

 

Câu hỏi:

Ngoài việc dung thuốc thì chúng ta nên làm gì để có thể kiểm soát được tình trạng trầm cảm của mình?

Trả lời:

  • Nhận sự hỗ trợ từ nhà chuyên môn, từ người thân.
  • Có thể kết hợp trị liệu tâm lý.
  • Người ta cũng thường nói tới các liệu pháp y học nhẹ nhàng: thảo dược, châm cứu, vi lượng đồng căn, thiền, yoga…
  • Khuyến khích sinh hoạt nề nếp và chế độ dinh dưỡng phù hợp.
  • Khuyến khích vận động cơ thể, thể dục thể thao
  • Khuyến khích đi ra ngoài, gặp gỡ mọi người
  • Nói chuyện, chia sẻ với người tin cậy
  • Tìm lại các thú vui trước đây, dần dần có lại hứng khởi trong các hoạt động đời sống.

 

Câu hỏi:

Nếu phát hiện ngay từ đầu, nghĩa là chúng sớm nhận ra những dấu hiệu bất thường về bệnh trầm cảm, thì giải pháp là gì?

Trả lời:

Cuộc sống luôn là phép cộng của các mâu thuẫn, các thử thách, đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực và vượt qua. Cuộc sống cũng là một cuộc phiêu lưu, chúng ta không thể biết trước được chuyện gì sẽ xảy ra để chuẩn bị ứng phó. Vậy thì khó khăn là chuyện bình thường, và những chao đảo là điều dễ xảy đến, nhưng cái chúng ta cần có là không để mình đổ ngã

Có một cách dự phòng cần thiết, đó là xây dựng một cái Tôi vững vàng với những chiến lược tư duy lành mạnh, trưởng thành, và những kiến thiết tâm trí vững chắc. Với một cái Tôi cứng cáp, thì đồng thời sức đề kháng tâm lý cũng tăng lên, cái Tôi đó sẽ nhạy cảm với bản thân mình để có thể nhìn thấy những điều đang đương đầu, cái Tôi đó sẽ tự chủ để nhận trách nhiệm chăm sóc bản thân và huy động các nguồn lực nếu cần.

 

Câu hỏi:

Ai giúp bệnh nhân thoát ra khỏi trạng thái tâm lý trầm cảm ngay từ đầu? Điều kiện cần và đủ của việc ý thức cá nhân và sự giúp đỡ của cộng đồng?

Trả lời:

Khi ở tuổi trưởng thành, mà chúng ta vẫn cảm thấy yếu ớt đứng trên đôi chân của mình, thì rất có thể bạn chưa có một cái Tôi đủ tự tôn, đủ kiến thiết thuận lợi, vì những lý do mà chúng ta không thể biết hết được. Và trách nhiệm vẫn thuộc về bạn trong việc tự bù đắp mình những điều thiếu, tự hồi phục khỏi những đau khổ, chịu đựng, để có thể thích nghi với môi trường sống xung quanh, để có thể hiện thực hóa những mơ ước của mình.

 

Công việc này đòi hỏi nhiều thời gian, và nó được tiến hành qua nhiều cách thức:

  • Đọc sách để có thông tin, kiến thức
  • Trao đổi với những người có kinh nghiệm,
  • Thảo luận với bạn bè về những thắc mắc, những trải nghiệm.
  • Dám dấn thân trong các hoạt động sống, đồng thời giữ sự sáng suốt để cởi mở và học hỏi

Nếu cần, có thể theo đuổi một tiến trình chăm sóc tâm lý cá nhân để có thể tường tỏ hơn câu chuyện bản thân mình.

 

Câu hỏi:

Trầm cảm có khả năng quay lại hay không? Lý do? Giải pháp?

Trả lời:

Có, trầm cảm có thể tái phát.

Lý do có thể cũng giống như sự khởi phát, là tổ hợp từ các yếu tố cá nhân, môi trường và đời sống. Ngoài ra cần quan tâm đến quá trình điều trị trước đây: liệu có dừng thuốc khi chưa có chỉ định của bác sĩ, hoặc uống thuốc không đúng liều. Người từng mắc trầm cảm cần phải là “chuyên gia” về bệnh trong mối quan hệ với chính bản thân mình: duy trì một nhịp sống lành mạnh, hiểu về căng thẳng và cách thức đối mặt với căng thẳng, cần tránh sự cô lập và duy trì mạng lưới giúp đỡ, giữ một đời sống cân bằng và nhạy cảm với những phản ứng mang tính trầm cảm để phòng ngừa tái phát.

Cần chú ý tới các dấu hiệu sau để phòng ngừa tái phát:

  • Khó tập trung hoặc khó hoàn thành công việc
  • Cảm thấy thiếu năng lượng
  • Mất tự tin
  • Nhạy cảm thái quá
  • Có những mối bận lòng thái quá
  • Xu hương lo lắng
  • Khó đưa ra quyết định mặc dù là đơn giản
  • Giấc ngủ thay đổi, ăn uống thay đổi

 

Câu hỏi:

Chúng ta cần thời gian bao lâu để có thể kiểm soát được tình trạng này?

Trả lời:

Tùy từng người, tùy từng tình huống. Góc nhìn của tôi, một nhà tâm lý, thì không giống như các bác sĩ tâm thần – họ quan tâm tới chẩn bệnh và kê thuốc, tôi quan tâm tới nỗi chịu đựng của con người và khả năng con người đối diện với những điều không như ý, những mất mát. Cũng có thể, nỗi đau khổ đó mang tính sự vụ, thì khi có người hỗ trợ tâm lý hoặc khi thay đổi các yếu tố trong sự vụ đó, họ sẽ vượt qua nhanh, có thể trong vài tuần. Nhưng nếu nỗi khổ mang tính hoàn cảnh sống, hoặc liên quan tới kiểu nhân cách con người, thì có lẽ cần nhiều thời gian hơn nhiều.

 

Thay lời kết luận:

Hãy tự biết mình, và biết huy động các nguồn lực khi cần thiết!

 

Nhân đây, tôi xin giới thiệu nội dung về thảo luận nhóm online (group de parole) với chủ đề Các cơ chế phòng vệ của tâm trí con người + Kỹ năng gia nhập cộng đồng. Với nội dung này, tôi mong muốn cung cấp kiến thức, phương tiện để mỗi người tự hiểu về các chiến lược tâm trí giúp mình cân bằng, bổ sung những kiến thiết tâm trí để củng cố cái Tôi chủ thể, nhận diện hình ảnh tâm lý của mình và lựa chọn những thay đổi mình muốn. Các bạn có thể tham khảo ở đây để biết thêm thông tin:

https://www.facebook.com/tamlydoisong/posts/2162991257113512?__tn__=K-R

 

Nhà tâm lý Ngô Thị Thu Huyền.

 

Advertisements

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Google photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s